Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri

Kamu görevlisine "dürüst ol" demek kolaydır; zor olan, bunu bir kurala, bir kuruma ve bir başvuru yoluna bağlamaktır. 5176 sayılı Kanun tam bunu yapar: etik ilkelerin ne olduğunu sıralar, bu ilkelere uyulup uyulmadığına bakacak bir kurul kurar ve vatandaşın o kurula nasıl başvuracağını belirler. Dayanak iki metindir.

Birincisi 5176 sayılı Kamu Görevlileri Etik Kurulu Kurulması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanundur; 25 Mayıs 2004'te kabul edildi, 8 Haziran 2004 tarihli ve 25486 sayılı Resmî Gazetede yayımlandı. İkincisi, Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri ile Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliktir ve 13 Nisan 2005 tarihli ve 25785 sayılı Resmî Gazetede yayımlanmıştır.

Bu konu ÖSYM'nin ilan ettiği mevzuat listesinde ayrı bir başlık değildir; müfredatta tutulduğu için sınanabilecek çekirdeği kurar. Kurul kimdir, kim kimin hakkında nereye başvurur, hangi süreler vardır, on ilke hangileridir ve hediye alma yasağının sınırı nedir: bu beş soruyu cevaplayabiliyorsan konu bitmiştir. Çalışırken her kuralı bir kişiyle bağla: kimin hakkında, kim başvurur, kime başvurur, ne kadar sürede, sonuç kime bildirilir.

Kanunun kapsamı: kimler içeride, kimler dışarıda

Kanunun amacı saydamlık, tarafsızlık, dürüstlük, hesap verebilirlik ve kamu yararını gözetme gibi etik davranış ilkelerini belirlemek ve uygulamayı gözetmek üzere Kamu Görevlileri Etik Kurulunun kuruluş ve çalışma esaslarını düzenlemektir.

Kapsam geniştir. Ölçü kurumun türü değil, personelin kamu kurum ve kuruluşunda çalışıyor olmasıdır; bir kamu iktisadi teşebbüsünün çalışanı ile bir bakanlık memuru aynı kurala bağlıdır. Genel bütçeli daireler, katma bütçeli idareler, kamu iktisadi teşebbüsleri, mahallî idareler ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan personel kanuna tabidir. Bir ilçedeki belediyede çalışan memur da, bir bakanlığın daire başkanı da, bir devlet hastanesinin hekimi de bu kapsamdadır. Öğretmen de kapsamdadır; bu yüzden bir MEB sınavında konunun karşına çıkması şaşırtıcı değildir.

Kanunun uygulanmadığı gruplar da sayılıdır.

• Cumhurbaşkanı kanunun dışındadır.
• Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri kanunun dışındadır.
• Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar kanunun dışındadır.
• Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile yargı mensupları kanunun dışındadır.
• Üniversiteler hakkında da kanun uygulanmaz.

Bu liste ters yönde çeldirici üretmeye elverişlidir; soru kökü sıradan bir memuru değil, listedeki makamlardan birini anlatıyorsa cevap "Kurul kapsamında değildir" olur. Bir bakanlığın genel müdürü etik kurul önüne gelebilir, aynı bakanlığın bakanı gelemez. Bir belediye başkanının yanında çalışan müdür kapsamdadır; yargıç kapsam dışındadır. Kapsamı ezberlemenin kısa yolu şudur: üst düzey siyasi makamlar ve milletvekilleri, silahlı kuvvetler, yargı ve üniversiteler dışarıdadır; geri kalan kamu personeli içeridedir.