Bilgi Felsefesi (Epistemoloji)

Suya batırılmış bir çubuğa bakıyorsun ve çubuk kırık görünüyor. Elini daldırıp çıkardığında düz olduğunu görüyorsun. Gözün sana yanlış bilgi verdi; peki başka neye güveneceksin? Bilgi felsefesi tam bu noktada başlar. TYT'nin Felsefe sorularında bilgi konusu, bir metindeki cümlenin hangi bilgi görüşünü ya da hangi doğruluk ölçütünü yansıttığını bulma ya da bir filozofun görüşünden çıkarım yapma biçiminde karşına çıkabilir. Bu yüzden terimleri tek tek tanıman gerekir; ezber yetmez, çünkü soru kökü terimi vermez, örneği verir.

Bilgi felsefesi neyi soruyor

Bilgi felsefesine epistemoloji, yani bilgi kuramı da denir. Konusu bilme olgusudur ve bilginin doğruluğu, kaynağı, sınırı, ölçütü, değeri ve güvenirliği üzerinde durur. Ders kitabı dört ana soruyu öne çıkarır: Doğru bilgi mümkün müdür? Bilginin kaynağı nedir? Bilginin sınırları ve doğru bilginin ölçütleri nelerdir? Bilginin güvenirliği ve değeri nedir?

Bilgi neydi? Ders kitabına göre insanın duyumsanabilir ya da düşünülebilir olana dair sezgi, gözlem veya akıl yürütmeyle ulaştığı betimlemeler ve bunların kuşaktan kuşağa aktarılması bilgi sayılır. Bilginin oluşması için en az iki şey gerekir: bilgi edinen insan ve bilgisi edinilen varlık. Varlık gerçek de olabilir, düşünsel de.

Merak, şaşırma ve ihtiyaç bilme arayışının kaynağıdır. Doğru bilgi hayat kurtarabilir, yanlış bilgi içinden çıkılmaz durumlara yol açabilir. Hatta doğruluğundan şüphe edilmeyen bilgiler bile insanı yanıltabilir. Epistemoloji tam bu yüzden doğar: Bilginin güvenilir olup olmadığı sorulmazsa, hatalı bilgi fark edilmeden dolaşır.

Bu dört soru konuyu dört bölüme böler ve metnin geri kalanı o sırayı izler. Sınavda gelen cümleyi önce bu dört sorudan birine yerleştir. "Gözlerimize güvenmeyiz" diyen bir cümle ilk soruya aittir. "Bilgi yalnızca deneyle oluşur" diyen cümle ikinciye, yani kaynağa aittir. "Çoğunluk doğru diyorsa doğrudur" diyen cümle dördüncü bölümün ölçütlerine gider.