Coğrafi Bölgeler ve Bölgesel Karşılaştırma

Yedi bölgenin adını sırayla saymak bu konudan tek soru çözdürmez. ÖSYM bölgeleri neredeyse hiç düz soru yapmıyor; başka bir konunun içine karşılaştırma olarak gömüyor. İki bölgenin tarım ürününü, nüfus yoğunluğunu ya da geçim biçimini yan yana koyar, aradaki farkın nedenini sorar. Bölgeler bir liste değil, bir eksendir. ÖSYM'nin en sevdiği eşleştirme de bellidir: en geniş bölge ile en kalabalık bölge aynı bölge değildir.

Konu doğrudan geldiğinde ise iki yerden gelir ve ikisi de kavram tarafındadır: bölge–bölüm–yöre ayrımı ile bölge sınırlarının il sınırlarıyla örtüşmemesi. Bu yüzden burayı bölge bölge gezerek çalışma. Hangi bölgenin nerede olduğunu zaten biliyorsun; bilmediğin şey bu yedi parçanın hangi ölçüte göre birbirinden ayrıldığı ve hangi karşılaştırmada hangi uçta durduğu.

Bölge, bölüm ve yöre: iç içe geçmiş üç ölçek

Türkiye'nin bugünkü bölge düzeni 1941'de çizildi. 6–21 Haziran 1941'de Ankara'da toplanan Birinci Türk Coğrafya Kongresi ülkeyi 7 coğrafi bölge ve 21 bölüme ayırdı. Kongrenin işi yalnızca sınır çizmek değildi; coğrafya dersinin çerçevesi, ders kitaplarının içeriği ve coğrafi terimlerin karşılıkları da orada karara bağlandı. Sınavda karşına çıkan bölge adları seksen yılı aşkın süredir aynı kongreden geliyor.

Üç ölçek var ve üçü iç içe geçiyor.

• Bölge, doğal, beşerî ve ekonomik özellikleri bakımından kendi içinde benzerlik gösteren geniş alandır; Türkiye'de yedi tanedir.
• Bölüm, bir bölgenin içinde kalan ama bölgenin geri kalanından belirgin biçimde ayrılan daha dar alandır; toplamı yirmi birdir.
• Yöre, bir bölümün içindeki daha da dar alandır; Teke, Menteşe ve Taşeli yöreleri bunun örneğidir.