İklim Tipleri ve Yağış Rejimleri

Bu konuda sana çoğu zaman bir yer adı verilmez. İki bilgi verilir: yağış hangi mevsimde tepe yapıyor, sıcaklık yıl içinde ne kadar oynuyor. İklim tipini bu iki bilgiden çıkarman beklenir. Türkiye'de dört iklim tipi var — Karadeniz, Akdeniz, karasal ve Marmara'nın geçiş iklimi — ve her birinin üç parmak izi var: yıllık sıcaklık farkı, yağışın en çok düştüğü mevsim, doğal bitki örtüsü.

Bu üçünü her iklim için ayrı ayrı yazabiliyorsan konu bitmiştir. Yağış rejimi işin kalbi; çünkü sıcaklık farkı iki iklimi ayırmaya çoğu zaman yetmez, tepe ay ise neredeyse her seferinde yeter. Rize ile Iğdır aynı ülkededir ve biri diğerinin yaklaşık on katı yağış alır. O uçurumun nedeni de bu konudadır.

Yağış miktarı bir şey, yağış rejimi başka şey

Öğrencinin en sık karıştırdığı yer burası. Yağış miktarı, bir yere yıl boyunca düşen toplam sudur; milimetreyle ölçülür. Yağış rejimi ise o toplamın aylara nasıl dağıldığıdır. Miktar "ne kadar", rejim "ne zaman" sorusunun cevabıdır ve ikisi birbirinden bağımsız değişir.

Antalya ile Zonguldak'ı yan yana koy. İkisi de yılda bin milimetreyi aşan yağış alır, yani miktar bakımından yakınlar. Ama Antalya'nın yağışı kışa yığılmıştır, yazın aylarca damla düşmez; Zonguldak'ta ise yağış on iki aya yayılmıştır. Aynı miktar, bambaşka rejim. Soru kökünde "düzenli–düzensiz" ya da "her mevsim yağışlı" ifadesini görüyorsan sana miktar değil rejim sorulmaktadır.

• Tepe sonbaharda, hiçbir ay boş değilse iklim Karadeniz iklimidir.
• Tepe kıştaysa ve yaz neredeyse kuruysa iklim Akdeniz iklimidir.
• Tepe ilkbahardaysa ve yaz en kurak mevsimse iklim İç Anadolu'nun karasal iklimidir.
• Tepe ilkbahar sonu ile yaz başındaysa ve kış çok sertse iklim Doğu Anadolu'nun karasal iklimidir.

İkinci anahtar yıllık sıcaklık farkıdır ve tepe ay yetmediğinde devreye girer. En küçük fark Karadeniz kıyısındadır, en büyüğü Doğu Anadolu'dadır; denizden uzaklaştıkça ve yükseldikçe fark büyür. Buna neden ihtiyacın olduğunu da göstereyim: Akdeniz'de de Marmara'da da yağış kışın tepe yapar, yani tepe ay bu ikisini ayırmaz. Ayıran şey yazdır. Akdeniz'de yaz tümüyle kurak geçer ve kış ılık kalır; Marmara'da yaz yağışsız değildir, kış daha soğuktur. Sıcaklık farkını da şöyle oku: fark on beş dereceye yakınsa deniz kıyısındasın, yirmi beşi geçiyorsa hem denizden uzaktasın hem yüksektesin.