Hayvancılık, Ormancılık ve Balıkçılık

Bir yörede hangi hayvanın beslendiğine oranın insanı karar vermiyor; otun boyu karar veriyor. Hayvancılık tipi bitki örtüsünün doğrudan sonucudur, bitki örtüsü de iklimin. Zinciri bu sırayla kurarsan konuyu ezberlemene gerek kalmaz: yağış rejimi otu belirler, ot hayvanı belirler. ÖSYM de zincirin ortasından tutup uçlarını sordurur.

Sorunun tipik hâli şudur — "şu bölgede büyükbaş hayvancılığın gelişmiş olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir" ya da "küçükbaş hayvancılığın yaygın olduğu yerlerin ortak özelliği nedir". İkisinin de cevabı hayvanda değil, otta. Ormancılık ile balıkçılık da aynı mantıkla yürüyor: birinde ölçü yağış, ötekinde suyun tuzluluğu. Bu başlık her yıl karşına çıkmaz; çıktığında da tek bir şey ister, sebep.

Otun boyu hayvanı seçiyor

Bozkır kısa boylu, seyrek ve yaz kuraklığında sararan bir örtüdür. Çayır ise yaz yağışıyla beslenen, gür ve uzun boylu ottur. Aradaki fark hayvana şöyle yansır: koyun otu dibinden, neredeyse toprak hizasından koparabilir; sığır dilini otun etrafına dolayıp çeker, kısa ottan doyamaz. Bu tek cümle konunun yarısıdır. Kısa otun olduğu yerde koyun ve keçi, uzun otun olduğu yerde sığır.

Türkiye'de bozkırla kaplı alan çayırla kaplı alandan çok daha geniş olduğu için küçükbaş hayvan sayısı büyükbaştan fazladır. Sınav bu ilişkiyi "küçükbaş hayvancılığın Türkiye'de yaygın olmasının nedeni" diye sorduğunda beklediği cevap bozkırların genişliğidir; iklimin karasal olması da aynı cevabın bir adım gerisidir.

Meraların durumu ise yıllardır tek yönde gidiyor: daralıyor. Bir bölümü tarla açmak için sürüldü, bir bölümü de kapasitesinin üstünde otlatıldığı için bozuldu. Aşırı otlatılan mera kendini yenileyemez, örtü seyrekleşir, arkasından erozyon gelir. Hayvancılığın geleceğiyle erozyonun aynı cümlede geçmesinin sebebi budur.