Göçler ve Sonuçları

Göç sorusu sana neredeyse hiçbir zaman "göç nedir" diye gelmez. Sana bir sonuç verilir — gecekondulaşma, altyapının yetişememesi, köydeki tarlanın ekilmeden kalması — ve "bunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir" diye sorulur. Ya da tersinden: sonuçlar alt alta sıralanır, araya göçle ilgisi olmayan bir madde sokulur ve "hangisi göçün sonucu değildir" denir.

Yani bu konuda ezberleyeceğin şey tanım değil, zincirdir: neden, göç, sonuç. Zinciri kuran öğrenci soruyu hangi ucundan verirlerse versinler çözer. İkinci kalıp örnekten gider; yaylaya çıkmak, Çukurova'ya pamuk toplamaya gitmek, Almanya'ya işçi olarak gitmek gibi somut bir olay verilir ve senden onu yerine oturtman istenir — iç mi dış mı, geçici mi sürekli mi. Ağırlık olarak devasa bir konu değil, ama kaçırılmayacak kadar da kolaydır.

Tek ölçü var: ülkenin toplam nüfusu değişti mi

Önce tanımı yerine oturt: göç, insanların doğal ya da toplumsal sebeplerle yaşadıkları yeri sürekli veya geçici olarak bırakıp başka bir yere gitmesidir. Tanımdaki "sürekli veya geçici" kısmını atlama; yer değiştirmenin kalıcı olması şart değildir, bir mevsimliğine gitmek de göçtür.

İç göç ile dış göçü "ülke içinde mi, ülke dışına mı" diye ezberlersen soruyu yarım bilmiş olursun. Sınav bu ayrımı sınırdan değil sonuçtan soruyor.

İç göç ülkenin toplam nüfusunu değiştirmez, yalnızca dağılışını değiştirir. Konya'dan Bursa'ya taşınan bir aile Türkiye'nin nüfusuna tek kişi eklemez; Konya'nın hanesinden düşülür, Bursa'nın hanesine yazılır. Ülke ölçeğinde toplam sabit kalır, harita üzerindeki dağılım oynar.

Dış göç ise ülkenin toplam nüfusunu değiştirir. Almanya'ya çalışmaya giden işçi Türkiye'nin nüfusundan eksilir; Bulgaristan'dan gelen soydaş Türkiye'nin nüfusuna eklenir. Biri azaltır, öteki artırır.

Bu yüzden soru kökünde "ülkemizin nüfus miktarında değişme olmamıştır" ya da "yalnızca nüfusun dağılışı değişmiştir" cümlesini gördüğün anda anlatılan şey iç göçtür; şıklarda dış göç örneği arama, boşuna zaman kaybedersin. Tersi de geçerli: "ülke nüfusu azalmıştır" deniyorsa iç göç olamaz, çünkü iç göçün toplamı sıfırdır.