Yasama — TBMM

Altı yüz üye, ama kendi seçmenini temsil etmiyor

Türkiye Büyük Millet Meclisi, genel oyla seçilen 600 milletvekilinden oluşur; bunu 75. madde yazar. Sayı 2017'ye kadar 550 idi ve bu tek değişiklik aşağıdaki bütün yeter sayıları kaydırdı.

76. madde kimin seçilebileceğini söyler: 18 yaşını dolduran her Türk milletvekili seçilebilir. Seçilemeyecekler tek tek sayılmıştır: en az ilkokul mezunu olmayanlar, kısıtlılar, askerlikle ilişiği olanlar ve maddede sayılan suçlardan hüküm giyenler.

Memurlar ile Silahlı Kuvvetler mensupları ise seçilemez değildir; görevlerinden çekilmedikçe aday olamazlar. Biri kapıyı kapatır, diğeri "önce istifa et" der. Hâkimler, savcılar ve öğretim elemanları da bu ikinci gruptadır. Sayılan suçlardan hüküm giyenlerin affa uğramış olsalar bile seçilemeyeceğini kelimesi kelimesine tut: af, seçilme engelini kaldırmaz.

Yaş eşiği de hareketli bir sayı oldu. Milletvekili seçilme yaşı önce 30 idi, 2006'da 25'e indi, 2017'de 18 oldu. Bugünkü sınav kaynaklarında 25 yazıyorsa o kaynak eskidir.

Seçimler 77. madde uyarınca beş yılda bir yapılır; TBMM ile Cumhurbaşkanlığı seçimi aynı güne denk gelir. 80. madde tek cümledir: milletvekili seçildiği bölgeyi ya da kendisini seçenleri değil, bütün Milleti temsil eder. Soruda "bölge çıkarı gözetilemez" havası görürsen aradığın madde budur.

Ara seçimin kilitleri 78. maddededir ve hepsi ayrı ayrı sorulur.

• Genel seçimden otuz ay geçmedikçe ara seçime gidilemez.
• Boşalan üyeliklerin sayısı üye tamsayısının yüzde beşine ulaşırsa bu yasak delinir ve ara seçim üç ay içinde yapılır; altı yüzün yüzde beşi otuz üyedir.
• Genel seçimlere bir yıl kala ara seçim yapılamaz; bu ayrı bir fıkradır ve yüzde beşlik boşalma da onu delmez.
• Bir ilin Mecliste hiç üyesi kalmazsa boşalmayı izleyen doksan günden sonraki ilk Pazar günü ara seçim yapılır; orada ne otuz ay ne bir yıl aranır.