Zekât, Sadaka ve İnfak

Sınıfta biri kalemini unutmuş. Yanındaki arkadaşı iki kalemden birini uzatıyor, kimse bunu "ödül bekleyen büyük bir iş" olarak görmüyor. Ama ortada küçük bir paylaşma var. İslam bu duyguyu bir ibadet düzenine çevirir: zekât, sadaka ve infak. Bu konuda üç kavramı birbirinden ayırman, zekâtın hangi mallardan ve kimlere verilebileceğini bilmen beklenir. Sınavda çoğunlukla kısa bir metin verilir ve metinden bu bilgilerle çıkarım yapman istenir.

Paylaşmanın dindeki yeri

İslam, malı yalnız sahibine ait bir şey olarak görmez; malın içinde ihtiyaç sahiplerinin de bir payı vardır. Zâriyât suresinde bu fikir açıkça geçer: "Mallarında (yardım) isteyen ve (iffetinden dolayı isteyemeyip) mahrum olanlar için bir hak vardır." (Zâriyât 51:19) Yani yardım, zenginin lütfu olmaktan önce yoksulun hakkıdır.

Bakara suresi, malını Allah yolunda harcayanın durumunu bir tarla örneğiyle anlatır: "Mallarını Allah yolunda harcayanların durumu, yedi başak bitiren ve her başakta yüz tane bulunan bir tohum gibidir." (Bakara 2:261) Bir tane buğdaydan yüzlerce tane çıkması gibi, verilen yardımın karşılığı da kat kat artar.

Âl-i İmrân suresi paylaşmanın, sevilen şeyden verilince anlam kazandığını söyler: "Sevdiğiniz şeylerden Allah yolunda harcamadıkça iyiliğe asla erişemezsiniz." (Âl-i İmrân 3:92) Eskimiş, kullanılmayan bir eşyayı vermek de güzeldir; ama ayet, sevdiğin bir şeyden vazgeçebilmenin iyiliğin ölçüsü olduğunu gösterir.

Hadislerde de aynı çizgi vardır. Hz. Peygamber, "Her iyilik sadakadır" buyurmuştur (Buhârî, Edeb 33). Bir başka hadiste güler yüzle kardeşine bakmanın bile sadaka sayıldığı bildirilir (Tirmizî, Birr 36). Paylaşma, yalnız para vermek demek değildir.