Öğretim İlke ve Modelleri

Bu başlıkta iki ayrı beceri sınanır. Birincisi, öğretmenin yaptığı küçük bir işin hangi öğretim ilkesine dayandığını söylemek. İkincisi, bir sınıf uygulamasının hangi modele, hangi işbirlikli tekniğe ya da hangi zekâ alanına karşılık geldiğini bulmak. İlk beceri ince ayrım ister, çünkü ilkeler birbirine çok benzer. İkincisi ezber ister, çünkü model ve teknik adları tek tek bilinir. Bu metin sana ikisini de verecek; ama sırayı bozma, önce ilkeleri oturt, sonra modellere geç.

İlkelerin sınıflandırması ve adları kaynaklara göre değişir; birkaçı iki ayrı adla anılır. Aşağıdaki liste ilkelerin sıkça anılan çekirdeğidir.

Öğretim ilkeleri

Öğretim ilkesi, öğretimi planlarken ve yürütürken uyulması gereken genel kuraldır. Önce sırayı ve yönü belirleyen dört ilkeyi ayır, çünkü karıştırılan onlardır.

• Somuttan soyuta: Önce elle tutulur, gözle görülür örnek, sonra soyut kavram gelir. Kesri öğretirken önce pastayı ikiye bölersin, sonra şekli çizdirirsin, en sonda 1/2 yazarsın.
• Bilinenden bilinmeyene: Öğrencinin zaten bildiği şeyden yeni olana geçilir. Çarpmayı bilen çocuğa bölmeyi çarpmanın tersi olarak anlatırsın.
• Yakından uzağa: Öğrencinin çevresine yakın olandan uzak olana gidilir. Coğrafyada önce okulun çevresi, sonra mahalle, ilçe, il, ülke gelir.
• Basitten karmaşığa (kolaydan zora): Konu, öğrencinin kavrayış güçlüğüne göre sıralanır. Önce tek işlemli problem, sonra çok işlemli problem.

Bu dördünü ayıran tek soru şudur: sıralamayı neye göre yapıyorsun? Soyutluk düzeyine göre ise somuttan soyuta. Öğrencinin ön bilgisine göre ise bilinenden bilinmeyene. Konunun öğrenciye mesafesine göre ise yakından uzağa. Konunun güçlüğüne göre ise basitten karmaşığa. Somuttan soyuta ile basitten karmaşığı karıştırma: basit olan konu soyut olabilir, karmaşık olan somut olabilir. Hayvan hücresini mikroskopla görmek somut ama karmaşıktır, "adalet" kavramı basit bir cümleyle söylenir ama soyuttur.

Diğer ilkeler sıradan çok niteliğe bakar. Öğrencinin etkinliği, öğrencinin öğrenmeye bizzat katılmasıdır. Hazırbulunuşluk, öğretimin öğrencinin hazır olduğu düzeye uygun olmasıdır. Güdülenme, öğrencide öğrenme isteği uyandırmaktır. Bireysel farklılıklar, öğrencilerin hız, ilgi ve yetenek farkına göre öğretimi çeşitlendirmektir. Açıklık (anlaşılırlık), anlatımın öğrenciye uygun dil ve örnekle yapılmasıdır. Ekonomiklik, en az zaman ve emekle en çok öğrenmeyi sağlamaktır. Yaşama yakınlık (hayatilik), öğrenilenin günlük yaşamla bağlanmasıdır; yüzde hesabını markette indirimle öğretmek buna örnektir. Tekrar ve geri bildirim ise öğrenmeyi pekiştirir ve düzeltir.

Vakada ayırıcı işaret çoğu zaman tek kelimedir. "Öğrencilerin zaten bildiği" yazıyorsa bilinenden bilinmeyene, "okulun çevresinden başlayarak" yazıyorsa yakından uzağa, "önce model sonra çizim" yazıyorsa somuttan soyuta, "günlük hayattan örneklerle" yazıyorsa yaşama yakınlıktır.

Güdülenme, bireysel farklılık ve geri bildirim ilkeleri de vakayla gelir ve ayırıcı işaretleri sıra ilkelerinden farklıdır. Öğrencinin ilgisini çeken bir haberle derse giren öğretmen güdülenmeyi sağlıyordur. Aynı konuyu hızlı ilerleyenlere ek soru, geriden gelenlere ek açıklamayla sunan öğretmen bireysel farklılıkları gözetiyordur.

Ödevi ertesi gün dönüp hatalarıyla birlikte öğrenciye geri veren öğretmen geri bildirim ilkesini uygular. Öğrencinin kendi eliyle deney yaptığı ders etkinlik ilkesine, bir önceki dersin kavramlarını yoklayarak yeni konuya geçen ders hazırbulunuşluk ilkesine gider. Bu ayrımlarda hata yapmamanın yolu, vakadaki öğretmenin tek bir davranışına odaklanmaktır; vaka çoğunlukla bir şeyi gösterir, öğretmenin yaptığı her şeyi değil.

Etkinlik ilkesiyle güdülenme ilkesini ayırmak da gerekir, çünkü ikisi aynı vakada iç içe görünür. Öğrenci deneyi kendi elleriyle yapıyorsa etkinlik; deneyi yapmak onu heyecanlandırıyorsa güdülenmedir. Biri öğrencinin ne yaptığına, öteki neden yaptığına bakar. Vakada "öğrencinin ilgisini çekmek için" yazıyorsa güdülenme, "öğrencinin uygulama yapması için" yazıyorsa etkinliktir.