Rehberlik — İlkeler ve Hizmet Türleri

Rehberlik, sınavda "tavsiye vermek" diye tarif edilirse yanlıştır. Bir öğretmen öğrenciye hangi bölümü okuması gerektiğini söylüyorsa rehberlik yapmıyor, onun yerine karar veriyor; rehberlikte karar bireyin kendisindedir. Rehberlik, bireyin kendini tanıması, çevresini anlaması ve kendi kararlarını verebilmesi için yürütülen sürekli ve sistemli bir yardım sürecidir.

Yardım eder, sorunu onun yerine çözmez. Bu başlıkta sınav dört şeyi sorar: temel ilkeleri, rehberlik hizmetlerinin türünü, bireyi tanıma tekniklerini ve birkaç kuramcıyı. Sınıf vakası geldiğinde bir öğretmenin yaptığı işi tarif eder ve adını sorar.

Rehberliğin temel ilkeleri

Rehberliğin ilkeleri kaynaktan kaynağa sayı ve adlarıyla değişir; ortak çekirdeği şöyledir:

• Bireyin kabulü ve onuru: Birey olduğu gibi, yargılanmadan kabul edilir. Rehber, bireyin değerini sorgulayan bir tutum takınmaz.
• Gizlilik: Bireyin paylaştığı bilgi, onun izni olmadan üçüncü kişilerle paylaşılmaz. Bu ilke rehber ile danışan arasındaki güveni kurar.
• Gönüllülük: Hizmetten yararlanmak bireyin isteğine bağlıdır; hiçbir öğrenci rehberlik hizmetine zorlanamaz.
• Süreklilik: Rehberlik tek seferlik bir müdahale değildir; bireyin gelişimiyle birlikte yürüyen bir süreçtir.
• Herkese yönelik olma: Hizmet yalnız sorunlu öğrenciye değil, tüm öğrencilere sunulur.
• Eğitimin ayrılmaz parçası olma: Rehberlik okulun eğitim işinden bağımsız bir birim sayılmaz.
• İşbirliği: Öğretmen, aile, rehber ve ilgili kurumlarla birlikte çalışılır.

Bir de bireysel farklılıklara saygı ilkesi vardır: her öğrencinin ilgisi, hızı ve ihtiyacı farklıdır, bu yüzden hazır bir reçete uygulanmaz. Rehberlik çalışması bu nedenle öğrenciyi başkasıyla kıyaslamaz, kendi gelişim çizgisinde değerlendirir. Bir öğretmen "Ayşe'nin ağabeyi çok başarılıydı, sen de olmalısın" derse hem kabul hem bireysel farklılık ilkesi zedelenir.

Dikkat edilecek incelik: gizlilik mutlak değildir. Öğrencinin kendisine ya da başkasına zarar verme ihtimali varsa, öğrencinin güvenliği için ilgili kişilerle bilgi paylaşılması gerekebilir. İlke, bilgiyi sır olarak saklamaktan çok, öğrencinin zararına kullanılmamasıdır.