Arayış Yılları ve Değişim Dönemi (XVII-XIX. yy)

Bu üç yüzyıla "gerileme" etiketiyle bakarsan konunun yarısını kaçırırsın. Daha doğru soru şu: dünya değişirken Osmanlı ne yaptı? Cevap bir arayış hikâyesidir. XVII. yüzyılda eski düzene dönmeye çalıştı, XVIII. yüzyılda Avrupa'yı örnek almayı denedi, XIX. yüzyılda kurumlarını Batı biçiminde yeniden kurdu. TYT bu dönemi incelenen sekiz sınavın dördünde bir ekonomi ya da ıslahat metni verip yorum isteyerek sordu. Senden olay ezberi değil, metnin hangi sorunun cevabı olduğunu görmen bekleniyor.

Avrupa değişirken Osmanlı'ya ne oldu

Avrupa'da Rönesans düşünceyi, Reform kiliseyi, Bilim Devrimi ve Aydınlanma aklı değiştirdi. 1648 Vestfalya Barışı, Otuz Yıl Savaşları'nı bitirdi ve egemen devletlerin birbirini eşit tanıdığı modern devletler hukukunun başlangıcı sayılır. Merkantilizm devletlere altın ve gümüş biriktirmeyi, ihracatı artırmayı öğretti. Askerî Devrim ise ateşli silahlı, düzenli ve pahalı orduları getirdi. Bunların Osmanlı'daki karşılığı şunlardı:

• Amerika'dan Avrupa'ya akan değerli madenler Osmanlı piyasasına da girdi; fiyatlar yükseldi, akçe değer kaybetti ve enflasyon baş gösterdi.
• Kapitülasyonlar padişahın ömrüyle sınırlı bir lütuf olmaktan çıktı; 1740'ta sürekli hâle geldi.
• Ateşli silahlı ordunun maliyeti arttı; tımar önemini yitirdi, savaş masrafı için iltizam, malikâne ve olağanüstü vergiler yaygınlaştı.
• Yeniçeri sayısı arttı, devşirme dışından asker alındı ve devşirme sona erdi.