Dünya Gücü Osmanlı (1453-1595)

Fatih tahta ikinci kez çıktığında Osmanlı haritası ortasından delikti: Anadolu bir yanda, Rumeli öbür yanda, ikisini ayıran Boğaz'ın Avrupa kıyısında Bizans oturuyordu. Yükselme dönemini anlamanın en kısa yolu bu deliği görmek. 1453'te kapandı ve devlet başka bir ölçeğe geçti; 1595'e kadar tahtta Fatih'ten III. Murat'a altı padişah vardı. TYT bu dönemi savaş tarihi ezberletmek için sormaz. Fethin sonuçlarını, Osmanlı'nın rakiplerine karşı izlediği politikayı ve saray ile divan düzenini yorumlatır.

İstanbul'un Fethi: sebep, hazırlık, iki ayrı sonuç

Bizans elde kalan tek şehirdi ama zararsız bir komşu değildi. Osmanlı şehzadelerini yanında tutup taht kavgalarını körüklüyor, Avrupa'ya sürekli Haçlı çağrısı yapıyordu. Anadolu ile Rumeli arasındaki geçiş onun elindeydi, Karadeniz ile Akdeniz arasındaki ticaret yolunun kilidi de. Buna fethi öven hadisin yarattığı manevi hedef eklenince İstanbul alınmadan devam edilemeyecek bir şehre dönüştü.

Hazırlık bir mühendislik işiydi. 1452'de Boğaz'ın Rumeli yakasına Rumeli Hisarı yapıldı; amacı kaleyi savunmak değil, boğazdan geçişi kesmekti. Urban adlı dökümcünün Şahi topları o güne kadar hiçbir surun görmediği ağırlıkta gülle atıyordu. Macarlarla ve Karamanoğullarıyla anlaşma yapıldı, donanma büyütüldü.

Kuşatma 6 Nisan 1453'te başladı ve elli üç gün sürdü. Bizans Haliç'in girişini zincirle kapatınca gemiler kızaklarla karadan yürütülüp Haliç'e indirildi; surların en zayıf yerleri o gün savunmasız kaldı. Şehir 29 Mayıs 1453'te alındı, son Bizans imparatoru XI. Konstantin çarpışırken öldü.

Sonuçları iki eksende ayır, çünkü soru kökü hangisini istediğini söyler. Dünya tarihi bakımından Bizans İmparatorluğu sona erdi, Orta Çağ kapandı ve Yeni Çağ başladı. Surların toplarla yıkılabildiği görülünce feodal beylerin kaleleri güvenli sayılmadı, merkezî krallıklar güçlendi. İstanbul'dan İtalya'ya giden bilginler antik metinlerle Rönesans'ı besledi. Doğu ticaret yolları Osmanlı denetimine girince Avrupalı tüccar yeni yollar aradı. Osmanlı bakımından ise İstanbul başkent oldu, Anadolu ile Rumeli birleşti, Boğazlar Osmanlı denetimine girdi ve kuruluş dönemi kapanıp yükselme dönemi başladı.

İstanbul aynı zamanda idari, kültürel ve demografik bir merkez olarak kuruldu. Ayasofya camiye çevrildi, külliyeler ve vakıflarla yeni mahalleler oluştu. Fatih şehri boş bırakmamak için Anadolu ve Rumeli'den halkı buraya yerleştirdi. Rum Ortodoks Patrikhanesi 1454'te tanındı, Ermeni cemaati de İstanbul'da örgütlendi. Böylece Müslüman, Rum, Ermeni ve Yahudi cemaatlerin birlikte yaşadığı çok kültürlü bir başkent doğdu.