1982 Anayasası'nın Temel İlkeleri

Sana bu konudan "laiklik nedir" diye sorulmaz. Sana bir hüküm verilir ve o hükmün hangi maddede yazdığı ya da hangi ilkenin gereği olduğu sorulur. Anayasa'nın Başlangıç kısmı ile ilk on bir maddesi, Vatandaşlık'ta madde numarasının doğrudan puana döndüğü yerdir. İki sayfa tutmaz, ama her yıl karşına çıkar.

Buradaki ilkelerin hiçbiri havada durmuyor; her biri bir madde numarasına ve o maddenin doğurduğu somut bir sonuca bağlı. Bir de şu var: bu on bir madde, dersin geri kalanının çatısıdır. Yasama, yürütme ve yargı bölümlerini okurken de aynı numaralara döneceksin. Bu konuyu madde numarasız öğrenirsen sınavda dört şıkkın dördü de doğru görünür; numarayı bilirsen soru üç saniyede biter.

Madde 1, 2, 3: şekil, nitelik, sembol

Madde 1 tek cümledir: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir. Başka hiçbir şey söylemez. Kenar başlığı da zaten devletin şeklidir.

Madde 2 o Cumhuriyetin niteliklerini sayar; bu konuda ezberlemen gereken tek uzun cümle budur. Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir. Bu tek cümlenin içinde konunun tamamı var: ilkeler buradan çıkıyor, Başlangıç kısmına gönderme de burada yapılıyor.

Madde 2'nin içindeki Atatürk milliyetçiliği ibaresi tek başına da sorulur, çünkü öğrenci onu ırk temelli bir tanım sanıyor. Anayasa bu ibareyi hiçbir yerde tanımlamıyor; ırka dayanmadığı sonucu madde 66'nın ilk cümlesinden çıkıyor: Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür. Türklüğün ölçüsü etnik köken değil, hukuki bağdır. Bir şıkta milliyetçilik soy esasına dayandırılmışsa o şık bu hükme aykırıdır.

Şimdi ilk karıştırmayı kes. Madde 1 devletin şeklidir, madde 2 Cumhuriyetin nitelikleridir. Soru kökünde "devletin şekli" geçiyorsa cevap 1'dir, "Cumhuriyetin nitelikleri" geçiyorsa 2'dir. İkisini tek torbaya atan öğrenci, "aşağıdakilerden hangisi 2. maddede yer alır" sorusunda cumhuriyet şıkkını işaretleyip kaybediyor.

Madde 3 devletin somut kimliğini kurar: Türkiye Devleti ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür, dili Türkçedir, bayrağı beyaz ay yıldızlı al bayraktır, millî marşı İstiklal Marşıdır, başkenti Ankaradır. Burada çıkarılacak bir mantık yok, tanınacak bir liste var. Sınav da bunları tek tek sormaz, "hangisi 3. maddede yer almaz" biçiminde sorar.