Cemiyetler, Kuvayımilliye ve Millî Mücadele Hazırlıkları

Okulda bir proje ödevi verildiğini düşün. Sınıftaki herkes kendi başına çalışıyor. Biri harita çiziyor, biri yazı yazıyor, biri sunum hazırlıyor. Ama kimse birbirinden haberdar değil. Sonuçta üç ayrı yarım iş çıkıyor. Bir öğrenci kalkıp "Biz ortak bir plan yapalım, işleri paylaşalım" diyor ve ödev toparlanıyor.

Millî Mücadele'nin hazırlık dönemi tam olarak buydu. Anadolu'nun dört bir yanında halk işgallere karşı kendi başına direnişler kurmuştu. Mustafa Kemal bu dağınık çabaları tek bir plana bağladı. Bu konuda o planın adımlarını sırayla öğreneceksin ve her adımın getirdiği yeniliği bileceksin.

Halkın kendi direnişi: Kuvayımilliye ve cemiyetler

Mondros'tan sonra ordu dağıtılıyor, silahlar teslim ediliyordu. İşgaller ise sürüyordu. Devlet çaresiz kalınca halk kendi çaresini aradı.

İşgallere karşı ilk silahlı tepki Hatay'ın Dörtyol ilçesinde, 19 Aralık 1918'de Fransızlara karşı verildi. 15 Mayıs 1919'da Yunan kuvvetleri İzmir'e çıkınca tepki çok daha büyüdü. Ege'nin birçok yerinde halk silaha sarıldı.

İşte bu halk direnişine Kuvayımilliye denir. Anlamı "millî kuvvetler"dir. Bu kuvvetlerin üç özelliği vardı. Bölgeseldiler, yani her biri kendi bölgesini savunuyordu. Düzensizdiler, yani kurallı bir orduya bağlı değildiler. Gönüllüydüler, yani kimse onları zorla toplamamıştı. Köylüler, esnaf ve eski askerler bir araya gelip müfrezeler kurdu.

Kuvayımilliye düşmanı yavaşlattı. Ama büyük bir ordu karşısında tek başına sonuç alacak güçte değildi. Merkezî bir komuta zinciri yoktu, her bölge kendi bildiğini yapıyordu. Bu yüzden ilerleyen konularda düzenli ordunun kurulduğunu göreceksin. Şimdilik Kuvayımilliye'yi halkın ilk direnişi olarak aklında tut.

Kuvayımilliye'nin sonraki akıbetini de bil. Düşmana karşı kurulan bu müfrezelerin yerini sonradan düzenli ordu aldı. Bunun kararı 1920'nin sonunda alındı. Neden gerekliydi? Çünkü komutanlar kendi bölgesinde kendi bildiğini yapıyordu, emir komuta zinciri yoktu ve geniş bir cephede düzenli bir orduya karşı gönüllü müfrezelerle sonuç almak zordu. Ama Kuvayımilliye'nin işi küçümsenemez: işgalleri geciktirdi, düşmanı yıprattı, Ankara'ya zaman kazandırdı ve Anadolu'da direnme fikrini ayakta tuttu.

Halk direnişini yalnızca silahla vermedi, örgütle de verdi. Anadolu'da cemiyetler kuruldu. Cemiyet, aynı amaç için bir araya gelen insanların kurduğu derneğe benzer bir örgüttür. Cemiyetleri iki gruba ayırabilirsin:

• Millî cemiyetler vatanın bölünmesine karşı çıkıyordu. İşgalleri protesto etti, halkı örgütledi, yerel direnişleri destekledi. İzmir'in işgaline karşı kurulan Redd-i İlhak Cemiyeti bunun örneğidir.
• Millî varlığa düşman cemiyetler ise vatanın bütünlüğüne zarar veriyordu. Yabancı devletlerin himayesini istedi ya da işgallere uygun bir ortam hazırladı.

Programda cemiyetlerin başlıca özelliklerine değinilir. Cemiyet adlarını ezberlemene gerek yok. Sınavda bir cemiyetin amacı verilir, sen onun hangi gruba girdiğini bulursun. Amaç vatanı bölünmeden korumaksa millî cemiyettir. Amaç yabancı himayeyi kabul etmekse millî varlığa düşman cemiyettir.