Mustafa Kemal'in Askerlik Hayatı ve Cepheler

Bir futbol takımının kaptanını düşün. Kaptan her maçta sahadadır, ama maçı tek başına kazanmaz. Bir maçta orta sahada oynar, başka bir maçta savunmada. Sen de maç raporunu okurken hangi maçta kim neredeydi diye bakarsın. Bu konu tam olarak böyle bir rapor. Mustafa Kemal birçok savaşta ve cephede bulundu. Her birinde farklı bir görevi vardı. Senden istenen, hangi olayda hangi görevi yaptığını ve bu görevden hangi kişilik özelliğinin çıktığını söylemek.

Genel savaş anlatımı, yani Osmanlı'nın savaşa nasıl girdiği ve cephelerin tamamı, bir sonraki konuda geliyor. Burada yalnızca Mustafa Kemal'in rolüne odaklanıyoruz.

Birinci Dünya Savaşı'ndan önce: dört görev

Mustafa Kemal 1905'te Harp Akademisi'ni bitirdi. Birinci Dünya Savaşı patlamadan önce de görevsiz kalmadı. Önce bu dört görevi sırayla gör.

31 Mart Olayı. İstanbul'da, meşrutiyete karşı çıkan bir ayaklanma oldu. Olayın adı 31 Mart, ama miladi takvime göre 13 Nisan 1909'dur. Fark, o dönemde kullanılan takvimden gelir. 1908'de II. Meşrutiyet ilan edilmiş, anayasalı düzen yeniden gelmişti. Ayaklanmacılar bu düzene karşıydı. Ayaklanmayı bastırmak için Selanik'ten bir ordu yola çıktı. Adı Hareket Ordusu'ydu. Mustafa Kemal bu ordunun komutanı değil, kurmay başkanıydı. Yani planı hazırlayan subaydı. Soru kökünde "Hareket Ordusu'nun komutanı Mustafa Kemal" gibi bir ifade görürsen bu ifade yanlıştır.

Trablusgarp Savaşı (1911). İtalya, Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki toprağı Trablusgarp'a saldırdı. İtalya buraya sömürge kurmak için gelmişti. Osmanlı oraya doğrudan asker gönderemedi. Donanma yetersizdi ve kara yolu Mısır'dan geçiyordu. Mısır o sırada İngiliz denetimindeydi. Bu yüzden subaylar kendi imkânlarıyla, kılık değiştirerek gitti. Mustafa Kemal de Mısır üzerinden gitti.

Orada iki yer adı öğrenmen gerekiyor: Tobruk ve Derne. Tobruk'taki baskın 1911'in sonunda yapıldı. Derne'deki komutanlık ertesi yıl geldi. Mustafa Kemal 27 Kasım 1911'de binbaşı oldu. Derne'de bir çatışmada sol gözünden yaralandı. Yerel halkla birlikte İtalyanlara karşı direnişi örgütledi.

Savaşın sonucuna dikkat et. Trablusgarp'ı Osmanlı kaybetti. Ama sebebi İtalya'nın kesin üstünlüğü değildi. Balkan Savaşları başlayınca Osmanlı iki cepheyi birden taşıyamadı ve 18 Ekim 1912'de İtalya ile Uşi Antlaşması'nı imzaladı. Trablusgarp ve Bingazi elden çıktı. Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki son toprağı da böylece kaybedildi. Savaş kaybedilse de bu görev, Mustafa Kemal'in zor koşullarda direnişi örgütleyebildiğini gösterir. Hatırla: savaşın sonucu ile bir komutanın o savaştaki başarısı aynı şey değildir.

Balkan Savaşları (1912-1913). Balkan devletleri, yani Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ, Osmanlı'ya karşı birleşti. Birinci Balkan Savaşı'nda Osmanlı çok toprak kaybetti. İkinci Balkan Savaşı'nı ise Balkan devletleri kendi aralarında çıkardı; ganimeti nasıl paylaşacaklarını tartıştılar. Osmanlı bu fırsatı kullandı. Edirne ile Kırklareli geri alındı. Mustafa Kemal o sırada Gelibolu Yarımadası'ndaki Bolayır Kolordusu'nun kurmay başkanıydı ve Edirne'nin geri alınmasında görev aldı.

Trablusgarp'ın iki yer adını, Derne ile Tobruk'u, Afrika'da tut. Balkan Savaşları'nın yer adlarını, Edirne ile Kırklareli'ni, Rumeli'de tut. Sınav bunları birbirinin yerine koyarak şık yazar.