Mudanya ve Lozan

Bir maç düşün. Hakem son düdüğü çaldı, skor belli. Ama kupa o anda verilmiyor. Önce oyuncular sahadan çekiliyor, sonra masada tutanak imzalanıyor. Kurtuluş Savaşı'nın sonu da böyle geldi. Büyük Taarruz sahadaki zaferdi. Ardından iki imza gerekti: önce Mudanya, sonra Lozan. Biri ateşkesti, öteki barış antlaşması. Sıralarını karıştırırsan bu konudaki soruları kaçırırsın. Bu konuda önce Mudanya'yı, sonra saltanatın kaldırılmasını, en sonda da Lozan'ı göreceksin.

Mudanya: kurşun atılmadan kazanılan yerler

9 Eylül 1922'de İzmir'e girilmişti. Batı Anadolu kurtulmuştu ama iki önemli yer hâlâ elde değildi: İstanbul ve Doğu Trakya. İstanbul'da İtilaf Devletleri'nin askerleri duruyordu. Türk ordusu ilerlerken İngilizlerle çatışma çıkma tehlikesi belirdi. İngiltere savaşı göze almak istedi, ama Fransa ile İtalya yanında durmadı. Eylül boyunca süren bu gerginliğe Çanak Krizi denir.

Çanakkale ve İzmit çevresinde Türk süvarileri ile İngiliz birlikleri karşı karşıya geldi. Tek bir kurşun, yeni bir savaşı başlatabilirdi. Mustafa Kemal birliklerine çatışmadan kaçınmalarını emretti ve görüşme için Mudanya'yı önerdi. Yani bu ateşkes, savaş alanında kazanılmış üstünlüğün diplomasiye çevrilmesidir. İngiltere'nin yalnız kalması da masayı hızlandırdı.

Görüşmeler 3 Ekim 1922'de başladı. TBMM'yi Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa temsil etti. Karşısında İngiltere, Fransa ve İtalya vardı. Antlaşma 11 Ekim 1922'de imzalandı. Şu sonuçları getirdi:

• Silahlı çatışma durdu.
• Doğu Trakya, Yunan ordusundan boşaltılıp TBMM yönetimine bırakılacaktı.
• İstanbul ve Boğazlar TBMM yönetimine geçecekti.
• Kesin barış imzalanana kadar İtilaf askerleri İstanbul'da kalacaktı.

Bu madde kayıp sayılmasın. İstanbul'daki yabancı askerler duruyordu ama şehri artık TBMM yönetecekti. Önemli olan toprağın kendisiydi, orada hangi üniformanın durduğu değil. Nitekim TBMM'nin temsilcisi Refet Paşa 19 Ekim 1922'de İstanbul'a geldiğinde şehirde hâlâ yabancı askerler vardı, ama şehri yöneten irade artık Ankara'ydı. Trakya'da düzeni sağlamak için de TBMM'nin göndereceği jandarma kuvveti görev yapacaktı.

Mudanya iki şeyi daha değiştirdi. Kurtuluş Savaşı'nın askerî safhası bitti, siyasi safha başladı. Savaşı silahla kazanmıştın, şimdi masada kazanman gerekiyordu. Ayrıca İtilaf Devletleri, TBMM'yi karşısındaki muhatap olarak kabul etmiş oldu.