Anlatım Bozuklukları

Şu cümleyi oku: "Selim ödevine çalıştı ve bitirdi." Kulağına bir şey takıldı mı? Büyük olasılıkla hayır. Cümle akıyor, anlam da belli. Ama cümleyi ikiye bölünce sorun görünür. "Selim ödevine çalıştı." düzgün. "Selim ödevine bitirdi." ise bozuk, çünkü "bitirmek" yüklemi "neyi?" sorusuna cevap ister, "neye?" sorusuna değil. Anlatım bozukluğu böyle sessiz gelir. Kulak aldanır, yöntem aldanmaz.

LGS programı anlatım bozukluklarını yalnız dil bilgisi yönünden ele alır. Bu yüzden ağırlık yapıya dayalı bozukluklardadır: eksik öge, uyumsuzluk, çatı karışıklığı, ek ve tamlama yanlışı. 2025'te "hangisinde nesne eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu yoktur" sorusu çıktı. 2026'da bu türden soru yoktu, ama kazanım programda duruyor. Sınavın ne zaman sorduğu önemli değil; yöntemi bilirsen her şıkta işe yarar. Anlama dayalı bozukluklar (gereksiz sözcük, belirsizlik, mantık hatası) programda anılmadığı için metnin sonunda kısa bir ek olarak duruyor.

Önce yüklemi bul

Her cümlenin iskeleti yüklemdir. Yüklem, kimin neyi, kime, nereden, neyle yaptığını belirleyen sorular sorar. Bir yüklemin hangi soruyu sorduğunu bilirsen ögelerin eksik ya da yanlış olup olmadığını anlarsın.

• "Duymak, sevmek, bitirmek, eleştirmek" "neyi?" sorusunu sorar: "Kitabı bitirdi."
• "Gitmek, bakmak, inanmak, saygı duymak" "neye?" sorusunu sorar: "Büyüklere saygı duyarız."
• "Korkmak, vazgeçmek, bahsetmek" "neden?" sorusunu sorar: "Karanlıktan korkuyor."
• "İlgilenmek, uğraşmak" "neyle?" sorusunu sorar: "Resimle ilgileniyor."

Bu listeyi ezberleme; soruyu kendin sor. Yüklemi bulduktan sonra cümlede kaç yüklem olduğuna bak. Birden çok yüklem varsa cümleyi yüklem sayısı kadar küçük cümleye böl. Her küçük cümleyi ayrı ayrı oku. Bozukluk neredeyse hep ortak ögenin yüklemlerden birine uymadığı yerde çıkar.