Cümlede Anlam

"Deniz hasta olduğu için derse gelmedi." ile "Deniz not almak için derse geldi." cümlelerinde aynı sözcük var: "için". Ama iki cümle iki ayrı şey söylüyor. İlkinde hastalık olmuş bitmiş bir şeydir; derse gelmemek onun sonucudur. İkincisinde not almak henüz gerçekleşmemiş bir hedeftir; derse gelmek o hedefe yöneliktir. Bu konunun mantığı bu iki cümlede saklı: Cümleler arasındaki ilişkiyi bir sözcük değil, anlam belirler.

LGS'de cümlede anlam, tek cümlelik kısa sorularla gelir. Bir cümle verilir; ondan ne anlaşıldığı, hangi yargının çıkarılabileceği ya da hangi cümleyle anlamca örtüştüğü sorulur. Kalıpları yakında göreceksin. Önce cümlelerin kurduğu ilişkileri, sonra yargının türlerini öğreneceksin.

Neden-sonuç ve amaç-sonuç

Neden-sonuç cümlesinde bir olay, daha önce olmuş bir sebebe bağlanır. "Gece boyunca fırtına çıktığı için vapur seferleri iptal edildi." cümlesinde fırtına çıkmıştır; seferlerin iptali onun sonucudur. Nedeni bildiren sözler çoktur: "çünkü", "-dığı için", "bu yüzden", "bu nedenle". Bu sözler olmasa da ilişki kurulabilir: "Yol buz tutmuştu, sabaha kadar yedi araç kaza yaptı." Birinci cümle ikincisinin sebebidir.

Amaç-sonuç cümlesinde ise eylem, henüz gerçekleşmemiş bir hedefe yöneliktir. "Sabah vapuruna yetişmek için saatini beşe kurdu." cümlesinde vapura yetişmek daha olmamıştır; saatin kurulması o hedef içindir. Amaç gerçekleşmese de ilişki bozulmaz: "Vapura yetişmek için koştu ama yetişemedi." cümlesi yine amaç-sonuçtur. Amaçta ölçü kişinin niyetidir, olayın nasıl bittiği değil.

"Diye" de iki yüzlüdür. "Bebek uyanmasın diye kapıyı yavaş kapattı." cümlesinde bir isteğin ardından gelir; amaçtır. "Geç geldi diye herkes ona kızdı." cümlesinde olmuş bir işin ardından gelir; nedendir.