Parçada Anlam — Ana Fikir ve Yardımcı Fikir

Bir parçayı okuyup "Bu ne anlatıyor?" sorusuna kendi cümlenle cevap veremiyorsan şıklara bakmak seni kurtarmaz. Dört şık da parçayla ilgilidir, dördü de ilk bakışta doğru görünür. Zorluk şıkların parçadan kopuk olmasında değil, tam tersine parçaya fazla yakın olmasında. Üç şık parçanın bir köşesini, bir ayrıntısını ya da parçaya yakışan ama parçada bulunmayan bir yargıyı taşır; yalnız biri bütünü.

LGS Türkçe testinin en kalabalık soru grubu, kısa bir metne bağlı yorum sorularıdır. "Metinde asıl anlatılmak istenen", "metinden hangisine ulaşılabilir", "yazarın vurguladığı özellik" gibi kökler hep aynı beceriyi yoklar: Metni anlamak ve şıkları metinle karşılaştırmak. Bu konuda önce kavramları ayıracak, sonra şıkları nasıl eleyeceğini öğreneceksin.

Konu, ana fikir, ana duygu ve başlık

Konu, metnin ne hakkında olduğudur. Bir sözcükle ya da kısa bir öbekle söylenir: "kütüphane", "erteleme alışkanlığı". İçinde yargı yoktur. Ana fikir, yazarın o konu hakkında vardığı yargıdır, okura vermek istediği asıl mesajdır. Bu yüzden tam bir cümle olmalıdır. "Erteleme" bir konudur; "Ertelenen iş küçülmez, büyür." bir ana fikirdir. Aynı konu hakkında bambaşka ana fikirler yazılabilir.

Şiir ve anı gibi duygusal metinlerde ana fikir yerine ana duygu sorulur. Ana duygu, metni kuran asıl hâldir: özlem, sevinç, hüzün, kızgınlık, umut. "Annemin eski mutfağını düşündükçe kokusunu hâlâ duyuyorum; orada geçen akşamlar bugün bile içimi ısıtıyor." cümlelerinde ana duygu özlemdir.

Başlık, metnin konusunu ya da ana fikrini en kısa biçimde karşılayan sözdür. İyi başlık metnin bütününü örter, bir köşesini açıkta bırakmaz. Hiç ilgisi olmayan ya da çok geniş bir başlık da yanlıştır. Erteleme metni için "Yarına Bırakılan İş" uygundur; "Ders Çalışmak" ise geniştir, "Ödev" ise dardır.