Noktalama İşaretleri

İki arkadaş akşam yemeği hazırlıyor. Biri seslenir: "Hadi yiyelim, çocuklar." Öteki aynı cümleyi virgülsüz yazar: "Hadi yiyelim çocukları." Birincisi sofraya çağrıdır. İkincisi ise çocukları yemeyi önerir. Tek bir virgül, cümleyi yemek davetinden korku filmine çevirdi. Noktalama işaretleri süs değildir; okura nerede duracağını, neyin sorulduğunu, kimin konuştuğunu söyler.

LGS'de bu konu iki biçimde sorulmuştur. 2025'te bir parçadaki numaralı yerlerden hangisine üç nokta getirileceği soruldu. 2026'da ise bir cümledeki yay ayraçlı yerlere sırayla hangi işaretlerin geleceği soruldu; seçenekler virgül, noktalı virgül, iki nokta, nokta ve ünlemden kuruluydu. İkinci biçim önemli: işaretler tek tek değil, bir cümlenin içinde birlikte seçtiriliyor. O yüzden bu metinde her işareti kuralıyla ve örneğiyle göreceksin, sonunda da hepsini bir arada deneyeceksin. Kuralların tek kaynağı güncel TDK Yazım Kılavuzu'dur.

Örnekleri sesli okuyunca işaretler görünmez. Bu yüzden her örnekte işaretin adını ve hangi sözcüğün arkasına geldiğini ayrıca söylüyorum.

Nokta

Nokta cümlenin bittiğini gösterir. Bunu herkes bilir; sınavda işe yarayan öteki kullanımlarıdır.

• Bazı kısaltmaların sonuna nokta konur: "Dr.", "Prof.", "Cad.", "vb." Tamamı büyük harfle yazılan kısaltmalar ise nokta almaz: "TBMM", "TDK".
• Sıra bildiren sayıdan sonra nokta konur: "7. sınıf", "XIX. yüzyıl".
• Tarih rakamla yazılırsa gün, ay ve yıl noktayla ayrılır: "29.10.1923". Ay adı yazıyla yazılırsa nokta konmaz: "29 Ekim 1923".
• Saat ile dakika noktayla ayrılır: "Otobüs 08.30'da kalkıyor."
• Dört ve daha çok basamaklı sayılarda üçlü gruplar noktayla ayrılır: "1.250"; yıl sayıları ayrılmaz: "1923".