Atatürk'ün Hayatı ve Kişiliği

Bu konuda sınav senden biyografi ezberlemeni istemiyor. İki şey istiyor: katıldığı savaşları sırayla ve o savaşlardaki görevini bilmek, bir de önüne konan somut bir olaydan hangi kişilik özelliğinin çıktığını görmek. "Atatürk ileri görüşlüdür" cümlesi hiçbir soruyu çözdürmez; "25 Nisan 1915'te 57. Alay'ı emir beklemeden Conkbayırı'na gönderdi" bilgisi çözdürür.

Konu 1881'de Selanik'te başlar, 10 Kasım 1938'de Dolmabahçe'de biter; arada dört askerî okul, beş cephe ve bir imparatorluğun çöküşü vardır. Çalışırken her tarihin yanına bir görev, her görevin yanına bir yer adı yaz. Rütbeyi de not et: hangi cepheye hangi rütbeyle gittiği tek başına çeldirici üretiyor ve öğrenciler tam orada eleniyor. Ağırlığı düşük bir konudur ama sorulduğunda kolay soru gelir — kaçırırsan puanı hediye etmiş olursun.

Selanik'te doğdu, Manastır'da askerleşti

1881, Selanik. Doğum günü belli değildir; o dönemde gün ve ay kaydı düzenli tutulmuyordu, Atatürk kendi doğum günü olarak 19 Mayıs'ı benimsedi. Babası gümrük memurluğu ve kereste ticareti yapan Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım. Ali Rıza Efendi 1888'de öldü; Mustafa yedi yaşında babasız kaldı. Bu tarihte kaynaklar ayrılıyor, bir kısmı 1893 diyor; sınavın kabul ettiği değer 1888'dir, sen onu yazacaksın.

Eğitimi bir aile tartışmasıyla başladı. Anne geleneksel mahalle mektebini istiyordu, baba yeni usulle ders veren Şemsi Efendi Mektebi'ni. Uzlaşma ikisini de kapsadı: mahalle mektebinde başladı, Şemsi Efendi'de devam etti.

Askerliğe geçişi de kendi tercihidir, ailenin yönlendirmesi değil. Annesi onu memur yapmak isteyip Selanik Mülkiye Rüştiyesi'ne yazdırmıştı; komşularının oğlunu askerî okul üniformasıyla görünce fikrini kurdu ve askerî rüştiyenin sınavına annesine haber vermeden girdi. Zübeyde Hanım olanları sınav kazanıldıktan sonra öğrendi. Kardeşlerinden yalnız Makbule yetişkinliğe ulaştı; diğerleri küçük yaşta öldü.

Bundan sonrası düz bir askerî çizgidir ve sırasını bilmek zorundasın. Selanik Askerî Rüştiyesi 1893, Manastır Askerî İdadisi 1896, İstanbul'da Harp Okulu 1899-1902, Harp Akademisi 1902-1905. 10 Şubat 1902'de piyade teğmeni, 11 Ocak 1905'te kurmay yüzbaşı oldu.

"Kemal" adının nerede verildiğine dikkat et, en sık karıştırılan ayrıntı budur. Adı, Selanik Askerî Rüştiyesi'ndeki matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Bey verdi; sınıftaki iki Mustafa'yı ayırmak için. Manastır değil, Selanik. Manastır'da olan başka bir şeydir: orada Ömer Naci ile tanıştı, edebiyata ve hitabete ilgi duydu, tarihi ilk kez ders kitabından ibaret olmayan bir şey olarak gördü.