Yükselme Dönemi (1453-1579)

Fatih tahta ikinci kez çıktığında Osmanlı haritası tam ortasından delikti: Anadolu bir yanda, Rumeli öbür yanda, ikisini birleştiren boğazın Avrupa kıyısında Bizans oturuyordu. Boğazın Anadolu yakası 1395'ten beri Osmanlı'nındı; eksik olan karşı kıyıydı ve oradaki şehir geçişin kilidini elinde tutuyordu. Yükselme dönemini anlamanın en kısa yolu bu deliği görmek. 1453'te kapanıyor, kapandığı anda devlet başka bir ölçeğe geçiyor.

1579'a kadar uzanan 126 yılda tahtta altı isim var: Fatih, II. Bayezid, Yavuz, Kanuni, II. Selim ve III. Murat. Sınav bu dönemi bir hikâye olarak sormaz; savaşla sonucu, seferle hedefi, antlaşmayla tarihi eşleştirmeni ister. Çalışırken her olayın yanına "bu neyi bitirdi, neyi başlattı" diye tek satır yaz. İstanbul'un fethinde ise sonuçları ikiye ayırmadan geçme — ÖSYM'nin bu konuya en sık girdiği kapı orası.

Fetih neden zorunluydu, nasıl hazırlandı

Bizans elde kalan tek şehirdi ama zararsız bir komşu değildi. Osmanlı şehzadelerini yanında tutup taht kavgalarını körüklüyor, Avrupa'ya sürekli Haçlı çağrısı yapıyordu. Anadolu ile Rumeli arasındaki asker ve mal geçişi onun izniyle mümkündü. Karadeniz ile Akdeniz arasındaki ticaret yolunun kilidi de aynı şehirdeydi. Buna peygamberin İstanbul'u fethedecek komutanı öven hadisinin yarattığı manevi hedefi ekle; ortaya "alınması gereken" değil, alınmadan devam edilemeyecek bir şehir çıkıyor.

Hazırlık baştan sona bir mühendislik işiydi. Boğazın Rumeli yakasına 1452'de Rumeli Hisarı dikildi; ikinci adı Boğazkesen'dir, çünkü işi kaleyi savunmak değil boğazdan geçişi kesmekti. Karşı kıyıdaki kaleyle karıştırma. Rumeli Hisarı 1452, Fatih, doğrudan fethin hazırlığı. Anadolu Hisarı 1395, Yıldırım Bayezid, fetihle ilgisi yok. Topçuluk ayrı bir kalemdi.

Urban adlı dökümcünün ürettiği Şahi topları o güne kadar hiçbir surun karşılaşmadığı ağırlıkta gülle atıyordu; dik atış yapan havan topu ise Haliç'e girecek gemiler için geliştirildi, çünkü düz atışlı bir topla su seviyesindeki gemiyi vurmak mümkün değildi. Diplomasi ve donanma da aynı hazırlığın parçasıydı: Macarlarla ve Karamanoğullarıyla anlaşma yapıldı, donanma yüzlerce parçaya çıkarıldı.

Kuşatma 6 Nisan 1453'te başladı, elli üç gün sürdü. Bizans Haliç'in girişini zincirle kapatınca 22 Nisan gecesi yetmişe yakın gemi kızaklarla karadan yürütülüp Haliç'e indirildi; şehrin en zayıf surları o gün savunmasız kaldı. Şehir 29 Mayıs 1453'te alındı, son Bizans imparatoru XI. Konstantin çarpışırken öldü.